Der Spaziergang (9, slot)

Ein Plakat oder Tafel fiel mir vorzüglich auf. Der Inhalt war folgender:
KOSTGÄNGEREI
oder feine Herrenpension empfiehlt feinen oder mindestens besseren Herren ihre prima Küche, die derartig ist, dass wir mit ruhigem Gewissen sagen können, sie befriedige nicht nur den verwöhntesten Gaumen, sondern entzücke auch noch den lebhaftesten Appetit. Auf allzu hungrige Mägen zu reflektieren, möchten wir indessen lieber verzichten.
Die Kochkunst, die wir darbieten, entspricht höherer Erziehung, womit wir angedeutet haben möchten, dass es uns lieb sein wird, nur wahrhaft gebildete Herren an unserer Tafel schmausen zu sehen. Kerlen, die ihren Wochen- und Monatslohn vertrinken und daher nicht prompt zu zahlen imstande sind, wünschen wir nicht im entferntesten zu begegnen; vielmehr rechnen wir in bezug auf sehr geehrte Kostgängerschaft mit durchweg zartem Anstand sowohl wie gefälligen Manieren.
Reizende, artige Töchter pflegen an unsern köstlich gedeckten, mit Blumen aller Art geschmückten, appetitlichen Tischen zu servieren. Wir sprechen dies aus, damit Herren Reflektanten einsehen, wie nötig es sei, sich von dem Augenblick an fein zu benehmen und tatsächlich flott und proper aufzuführen, wo allfälliger Herr Pensionär seinen Fuss in unsere estimable, respektable Pension setzt.
Mit Wüstlingen, Raufbolden, Prahlhelden und Grosstuern wollen wir ganz entschieden nichts zu schaffen haben. Solche, die Anlass zu haben glauben, sich zu sagen, dass sie wirklich zu dieser Sorte gehören, wollen so gütig sein, unserem Institut ersten Ranges möglichst fern zu bleiben und uns mit ihrer unangenehmen Gegenwart freundlichst zu verschonen.
Hingegen wird uns jeder nette, zarte, höfliche, artige, zuvorkommende, freundliche, fröhliche, doch nicht übermässig freudige, sondern eher bescheidene, feine, leise, vor allen Dingen aber zahlungsfähige, solide Herr fraglos in jeder Hinsicht willkommen sein; er soll aufs beste bedient und auf das allerhöflichste und freundlichste behandelt sein; solches versprechen wir ehrlich und denken es allzeit zu halten, dass es eine Lust ist.
Solch netter, reizender Herr soll auf unserer Tafel ausgesuchte Leckerbissen finden, wie er die grösste Mühe haben würde, sie irgendwo anders anzutreffen. Tatsächlich gehen aus unserer exquisiten Küche wahre Meisterwerke der Kochkunst hervor, was ein jeder Gelegenheit haben wird, zu bestätigen, der es mit unserer Kostgeberei versuchen will, wozu wir ihn angelegentlich ermuntern und jederzeit eifrig und eindringlich auffordern.
Das Essen, das wir auf den Tisch setzen, übersteigt sowohl an Güte wie an Menge jeden einigermassen gesunden Begriff. Keine noch so lebhafte Einbildungskraft vermag sich die delikaten, mundwässernden Bissen auch nur annähernd vorzustellen, die wir zu verabfolgen und vor die freudig erstaunten Gesichter unserer werten Herren Essmannschaften zu stellen gewöhnt sind.
Wie bereits betont wurde, können jedoch lediglich nur bessere Herren in Betracht kommen, und um sowohl Irrtümer zu vermeiden wie Zweifel zu beseitigen, wolle man uns gefälligst erlauben, diesbezüglich unsere Auffassung kurz kundzugeben.
In ursern Augen ist nur derjenige ein wirklich besserer Herr, der von Feinheit und Bessersein sozusagen strotzt, das heisst, einer, der in jeder Beziehung halt einfach viel besser ist wie sonstige schlichte Leute.
Leute, die weiter nichts wie schlicht sind, passen uns durchaus nicht.
Ein besserer Herr ist nach unserer Meinung nur derjenige, der sich möglichst viel eitles, albernes Zeug einbildet, der überzeugt zu sein entschlossen ist, seine Nase sei weitaus feiner und besser als irgendwelchen beliebigen andern guten vernünftigen Menschen Nase.
Das Betragen eines bessern Herrn spricht eben hervorgehobene, eigenartige Voraussetzung deutlich aus, und hierauf verlassen wir uns. Wer demnach nur gut, grad und ehrlich ist, sonst aber weiter keinen bedeutsamen Vorzug aufweist, der bleibe uns bitte fern.
Für die sorgfältige Auswahl von ausschliesslich feinsten und gediegensten bessern Herrn besitzen wir das allerfeinste Verständnis. Wir merken am Gang, an der Tonart, an der Art und Weise, Unterhaltung anzuknüpfen, an Gesicht und Bewegungen, namentlich an der Kleidung, am Hut, am Stock, an der Blume im Knopfloch, die entweder existiert oder nicht, ob ein Herr zu den besseren Herren gehöre oder nicht. Der Scharfblick, den wir hierin besitzen, grenzt an Zauberei, weshalb wir zu behaupten wagen, dass wir in solcher Hinsicht uns beinahe eine gewisse Genialität zumuten.
So, und nun wird man wissen, auf was für Art von Leuten wir zählen, und kommt ein Mensch zu uns, dem wir von weitem ansehen, dass er sich für uns und unsere Anstalt nicht recht eigne, so sagen wir ihm: "Wir bedauern sehr und es tut uns herzlich leid."
Zwei bis drei Leser werden vielleicht in die Wahrscheinlichkeit derartigen Plakates einige Zweifel setzen, indem sie meinen, dass man nicht recht daran glauben könne.
Da und dort mögen Wiederholungen vorgekommen sein, doch möchte ich bekennen, dass ich Natur und Menschenleben als eine ebenso ernste wie reizende Flucht von Anlehnungen anschaue, was mir eine Erscheinung zu sein dünkt, wovon ich glaube, dass sie schön und segensreich sei.
Dass es manchenortes durch vielfache Überreizung verdorbene, sensationslüsterne Neuigkeitenschnapper gibt, die unglücklich sind, wenn sie nicht fast jede Minute nach niedagewesenen Genüssen lüsten können, ist mir wohl bewusst.
Im grossen und ganzen scheint mir stetiges Bedürfnis nach Genuss und Kost von immer wieder gänzlich neuen Dingen ein Zug von Kleinheit, Mangel an innerem Leben, Naturentfremdung und mittelmässiger oder fehlerhafter Auffassungsgabe zu sein. Kleine Kinder sind es, denen man immer irgend etwas Neues und Anderes vorführen soll, damit sie nicht unzufrieden seien. Der ernsthafte Schriftsteller kann sich keineswegs berufen fühlen, Anhäufung des Stofflichen zu besorgen, unruhiger Gier behender Diener zu sein; er fürchtet sich folgerichtigerweise vor einigen Wiederholungen absolut nicht, wiewohl er sich selbstverständlich stets emsig Mühe gibt, häufige Ähnlichkeiten fleissig zu verhüten.
Es war nun Abend geworden, und da gelangte ich auf hübschem, stillen Weg oder Seitenweg, der unter Bäumen hinlief, zum See hinaus, wo der Spaziergang endete.
In einem Erlenwäldchen, nahe am Wasser, war eine Knaben- und Mädchenschule versammelt, und der Pfarrer oder Lehrer erteilte inmitten der Abendnatur Naturunterricht und Anschauungslehre. Mir fielen, indem ich langsam weiterging, zweierlei Gestalten ein.
Vielleicht infolge umfassender Ermüdung oder aus sonstigem Grunde dachte ich an ein schönes Mädchen und daran, wie ich in weiter Welt so allein sei, was unmöglich recht sein könne.
Selbstvorwürfe rührten mich von hinten an und traten mir von vorne in den Weg. Gewisse böse Erinnerungen bemächtigten sich meiner. Allerlei Anklagen, die sich gegen mich selber richteten, machten mir das Herz schwer. Stark hatte ich zu kämpfen.
Während ich in der Umgebung, teils in einem Wäldchen, teils im Felde Blumen suchte und sammelte, fing es leise an zu regnen, wodurch das zarte Land noch zarter und stiller wurde. Da ich auf den Regen lauschte, der sanft auf die Blätter herabrieselte, war mir, als weine es. Wie ist schwacher, warmer Sommerregen süss!
Alte, längst vergangene Verfehlungen fielen mir ein, Treubruch, Trotz, Falschheit, Hinterlist, Hass und vielerlei unschöne, heftige Auftritte, wilde Wünsche, ungezügelte Leidenschaft. Deutlich stieg mir auf, wie ich manchen Leuten weh getan und Unrecht zugefügt hatte. Im ringsum flüsternden feinen Geräusche steigerte sich meine Nachdenklichkeit bis zur Trauer.
Wie eine Schaubühne voll spannender dramatischer Szenen öffnete sich vor mir das ehemalige Leben, derart, dass ich über meine zahlreichen Schwächen, mannigfaltigen Unfreundlichkeiten sowie über die vielen Lieblosigkeiten, die ich hatte fühlen lassen, unwillkürlich staunen musste.
Da trat mir die zweite Gestalt vor die Augen, und plötzlich sah ich den alten, verlassenen, armen Mann wieder, den ich vor einigen Tagen, und zwar so erbärmlich, blass, leidvoll, todesmatt, zum Sterben kläglich am Boden liegen gesehen hatte, dass mich der seelenbeengende Anblick tief erschreckte. Den müden Mann schaute ich jetzt im Geiste, wovon mir beinah übel wurde.
Da ich mich irgendwo hinzulegen wünschte und sich zufälligerweise ein trauliches Uferplätzchen in nächster Nähe zeigte, so machte ich es mir, erschöpft wie ich mich fühlte, auf weichem Boden unter freundlichen Baumes treuherzigem Geäste so bequem wie ich konnte.
Erde, Luft und Himmel betrachtend, fasste mich der betrübliche, unwidersetzliche Gedanke an, der mich nötigte, mir zu sagen, dass ich zwischen Himmel und Erde ein armer Gefangener sei, dass wir alle auf solche Art kläglich eingesperrt seien, dass es für uns alle nirgends einen Weg in die andere Welt gebe, als den einen, der ins finstere Loch, in den Boden hinein, in das Grab hinabführt.
"So muss das reiche Leben, alle schönen, hellen Farben, Lebensfreude und alle menschliche Bedeutung, Freundschaft, Familie und die Geliebte, die zärtliche Luft voll fröhlicher, entzückender Gedanken, die Vater- und Mutterhäuser und lieben, sanften Strassen, Mond und hohe Sonne und die Augen und Herzen der Menschen eines Tages hinschwinden und sterben."
Indes ich die Menschen im stillen um Verzeihung bat, und nachdenklich liegen blieb, kam mir wieder das jugendfrische Mädchen in Sinn, das einen so kindlich-hübschen Mund und so reizende Wangen hatte. Lebhaft stellte ich mir vor, wie mich ihre körperliche Erscheinung in ihrer melodischen Weichheit entzücke, wie sie aber vor kurzer Zeit, als ich sie fragte, ob sie glaube, dass ich ihr aufrichtig zugetan sei, im Zweifel und Unglauben die schönen Augen niedergeschlagen und "nein" gesagt hatte.
Umstände ermunterten sie zu verreisen, wodurch sie mir entschwand. Doch würde ich sie wahrscheinlich haben überzeugen können, dass ich es gut mit ihr meine. Ich würde ihr rechtzeitig haben sagen sollen, dass meine Neigung durchaus ehrlich sei. Es wäre sehr einfach und gewiss nur recht getan gewesen, ihr offen zu bekennen: "Ich liebe Sie. Alle Ihre Angelegenheiten sind mir wichtig wie die eigenen. Aus vielen lieben, schönen Gründen liegt mir daran, Sie glücklich zu machen." Da ich mich aber weiter nicht bemüht hatte, war sie fortgegangen.
"Habe ich Blumen gepflückt, um sie auf mein Unglück zu legen?" fragte ich mich, und der Strauss fiel mir aus der Hand. Ich hatte mich erhoben, um nach Hause zu gehen, denn es war schon spät und alles war dunkel.

De wandeling (9, slot)

Eén plakkaat of bord viel me vooral op. De inhoud luidde als volgt:
KOSTHUIS
of chic herenpension beveelt chique of tenminste welgestelde heren haar prima keuken aan die van dien aard is dat wij met een gerust geweten kunnen zeggen dat zij niet alleen de meest verwende fijnproevers bevredigt, maar ook nog de hevigste eetlust aanwakkert. Speculeren op al te hongerige magen, daar zien wij echter liever vanaf.
De kookkunst die wij te bieden hebben, hoort bij hogere ontwikkeling, waarmee wij graag gezegd willen hebben dat het ons een genoegen zal zijn alleen werkelijk beschaafde heren aan onze tafel te zien smullen. Kerels die hun week- en maandloon verdrinken en daardoor niet in staat zijn op tijd te betalen, wensen wij absoluut niet te ontmoeten; wij rekenen wat zeer fatsoenlijk kostgangerschap betreft juist op volstrekt beleefd gedrag evenals op goede manieren.
Charmante, vriendelijke serveersters plegen aan onze kostelijk gedekte, met allerlei soorten bloemen versierde, uitnodigende tafels te bedienen. Wij zeggen dit opdat heren reflectanten inzien hoe noodzakelijk het is zich chique te gedragen en daadwerkelijk vlot en netjes voor de dag te komen vanaf het moment waarop de mogelijke heer pensiongast zijn voet zet in ons estimabele, respectabele pension.
Met woestelingen, vechtersbazen, praalhelden en grootdoeners willen wij zeer beslist niets te maken hebben. Willen degenen die aanleiding menen te zien van zichzelf te kunnen zeggen dat zij werkelijk tot deze soort behoren, zo goed zijn zich van ons eersterangs instituut zover mogelijk te houden en ons allervriendelijkst van hun onaangename gezelschap verschoond te laten.
Daarentegen zal iedere aardige, deftige, hoffelijke, beleefde, voorkomende, vriendelijke, vrolijke maar niet overmatig blije, eerder bescheiden, voorname, rustige, maar vóór alles betaalkrachtige, degelijke heer in ieder opzicht ongetwijfeld welkom zijn; hij zal zo goed mogelijk bediend en op uiterst hoffelijke en vriendelijke wijze behandeld worden; dat beloven wij oprecht en wij zijn van plan ons daar altijd aan te houden omdat het ons genoegen doet.
Zo’n aardige, charmante heer zal aan onze tafel uitgelezen lekkernijen vinden die hij slechts met de grootste moeite ergens anders zal kunnen aantreffen. Uit onze exquise keuken komen daadwerkelijk ware meesterwerken op het gebied van de kookkunst te voorschijn, wat iedereen die het met onze kostverschaffing wil proberen, waartoe wij hem stevig aanmoedigen en te allen tijde enthousiast en met klem uitnodigen, bij gelegenheid zal kunnen bevestigen.
Het eten dat wij op tafel zetten, gaat zowel qua kwaliteit als qua kwantiteit ieder enigszins gezond bevattingsvermogen te boven. Geen enkele verbeeldingskracht, hoe levendig ook, is bij machte zich ook maar bij benadering een voorstelling te maken van de om van te watertanden zo delicate hapjes die wij gewend zijn te verstrekken en voor de blij verbaasde gezichten van onze waarde heren eetmanschappen neer te zetten.
Zoals reeds benadrukt werd, kunnen echter louter welgestelde heren in aanmerking komen, en om zowel vergissingen te voorkomen als elke twijfel weg te nemen, moet men zo vriendelijk zijn ons toe te staan onze opvatting dienaangaande in ‘t kort kenbaar te maken.
In onze ogen is alleen diegene een werkelijk welgestelde heer die zogezegd overloopt van chicheid en welgesteldheid, dat wil zeggen, iemand die in ieder opzicht simpelweg veel welgestelder is dan overige eenvoudige lieden.
Lieden die niets anders dan eenvoudig zijn, zijn bij ons absoluut niet op hun plaats.
Een welgestelde heer is naar onze mening slechts diegene die zich zoveel mogelijk ijdele, dwaze flauwekul inbeeldt, die vastbesloten de overtuiging toegedaan is dat zijn neus heel veel chiquer en welgestelder is dan de neus van welke willekeurige andere goede verstandige man ook.
Het gedrag van een welgestelde heer brengt nu eenmaal duidelijk die benadrukte, karakteristieke voorwaarde tot uitdrukking, en hier verlaten wij ons op. Wie dus alleen maar goed, open en eerlijk is maar verder geen bijzondere voortreffelijke eigenschappen vertoont, laat die zich alsjeblieft verre van ons houden.
Voor het zorgvuldig uitkiezen van uitsluitend de chicste en degelijkste welgestelde heren hebben wij een uiterst fijn gevoel. Wij bespeuren aan de manier van lopen, aan de toon, aan de wijze waarop iemand een conversatie aanknoopt, aan gezicht en bewegingen, met name aan de kleding, aan de hoed, aan de stok, aan de bloem in het knoopsgat die er al dan niet in zit, of een heer tot de welgestelde heren behoort of niet. De scherpe kijk die wij hierop hebben, grenst aan toverkunst waardoor wij durven te beweren dat wij onszelf in dat opzicht bijna een zekere genialiteit toedichten.
Zo, en nu zal men weten op wat voor soort mensen wij rekenen, en als er een man bij ons komt waaraan wij van verre al zien dat hij voor ons en ons bedrijf niet echt geschikt is, dan zeggen wij hem: “Wij betreuren het zeer en het spijt ons zeer.”
Twee of drie lezers zullen misschien de waarschijnlijkheid van een dergelijk plakkaat enigszins in twijfel trekken omdat ze vinden dat je daar niet echt geloof aan kunt hechten.
Hier en daar kunnen herhalingen zijn voorgekomen, toch zou ik graag bekennen dat ik natuur en menselijk leven als een even serieuze als verrukkelijke aaneenschakeling van nabootsingen zie, wat mij een fenomeen lijkt waarvan ik denk dat het mooi en zegenrijk is.
Dat er op menige plaats ten gevolge van veelvuldige, te sterke prikkeling verdorven, sensatiebeluste nieuwtjesjagers bestaan die ongelukkig zijn wanneer zij niet bijna iedere minuut naar nooit eerder beleefde geneugten kunnen verlangen, daarvan ben ik me goed bewust.
In het algemeen lijkt me die constante behoefte aan genot en consumptie van steeds weer geheel nieuwe dingen een teken van kleinzieligheid, tekort aan innerlijk leven, natuurvervreemding en middelmatig of gebrekkig bevattingsvermogen. Kleine kinderen zijn het, die je steeds iets nieuws en anders voor moet zetten om te voorkomen dat ze ontevreden raken. De ernstige schrijver kan zich geenszins geroepen voelen opeenhoping van het stoffelijke te verschaffen, een vlotte dienaar van rusteloze begeerte te zijn; hij is logischerwijs absoluut niet bang voor enige herhalingen, alhoewel hij zich vanzelfsprekend constant serieus moeite getroost veelvuldige gelijkenissen ijverig te vermijden.
Het was nu avond geworden, en ik kwam via een aardig pad of zijpad, dat onder bomen door liep, bij het meer uit waar de wandeling eindigde.
In een elzenbosje vlakbij het water was een jongens- en meisjesschool verzameld, en de dominee of leraar gaf midden in de avondlijke natuur natuuronderricht en aanschouwelijk onderwijs. Er schoten mij terwijl ik langzaam verder liep twee personen te binnen.
Misschien ten gevolge van extreme vermoeidheid of om een andere reden dacht ik aan een mooi meisje en aan het gevoel dat ik zo alleen was in de wijde wereld, wat onmogelijk juist kon zijn.
Zelfverwijten vielen mij van achteren aan en zaten mij van voren in de weg. Bepaalde slechte herinneringen maakten zich van mij meester. Allerlei beschuldigingen die tegen mezelf gericht waren, stemden mijn hart zwaarmoedig. Ik moest hard vechten.
Terwijl ik in de omgeving, deels in een bosje, deels in het open veld, bloemen zocht en verzamelde, begon het zachtjes te regenen waardoor het ijle landschap nog ijler en stiller werd. Toen ik naar de regen luisterde die zachtjes op de bladeren neer druppelde, leek het wel of het huilde. Wat is tere, warme zomerregen toch heerlijk!
Er schoten mij oude, allang verlopen misstappen te binnen, trouwbreuk, trots, valsheid, arglist, haat en vele onfraaie, heftige ruzies, wilde wensen, ongebreidelde hartstocht. Duidelijk kwam bij me op hoe ik sommige mensen leed had berokkend en onrecht had gedaan. Te midden van het rondom fluisterende zachte geruis liep mijn overpeinzing steeds meer uit op treurigheid.
Als een toneel vol spannende dramatische scènes ging mijn voormalige leven voor mij open, zozeer dat ik me onwillekeurig moest verbazen over mijn talrijke zwaktes, veelvuldige onvriendelijkheden evenals over de vele liefdeloosheden die ik anderen had laten voelen.
Toen kwam die tweede persoon mij voor ogen, en plotseling zag ik die oude, verlaten, arme man weer die ik enkele dagen geleden op de grond had zien liggen, en wel zo erbarmelijk, lijkbleek, smartelijk, stervensmoe, doodzielig, dat de benauwende aanblik mij diep schokte. De vermoeide man zag ik nu in mijn herinnering waardoor ik bijna onwel werd.
Omdat ik ernaar verlangde ergens te gaan liggen en er toevallig vlakbij een behaaglijk plekje aan de oever verscheen, maakte ik het mij, uitgeput als ik me voelde, op zachte grond onder trouwhartige takken van een vriendelijke boom zo comfortabel mogelijk.
Kijkend naar aarde, lucht en hemel werd ik overvallen door een bedroevende, onbedwingbare gedachte die me noopte bij mezelf te zeggen dat ik een arme gevangene tussen hemel en aarde was, dat wij allen op deze wijze zielig opgesloten waren, dat er voor ons allen nergens een weg naar de andere wereld bestond behalve die ene, die diep de duistere kuil, de grond, het graf in leidt.
“Zo moeten het rijke leven, alle mooie, heldere kleuren, levensvreugde en iedere menselijke betekenis, vriendschap, familie en geliefden, de tere lucht vol vrolijke, verrukkelijke gedachten, de ouderlijke huizen en lieve, vredige straten, maan en hoge zon en de ogen en harten van de mensen op een dag wegkwijnen en sterven.”
Terwijl ik de mensen in stilte om vergeving vroeg en peinzend bleef liggen, kwam mij weer het jeugdig-frisse meisje voor de geest dat zo’n kinderlijk-leuke mond en zulke bekoorlijke wangen had. Ik stelde me levendig voor hoe haar fysieke verschijning mij met haar melodische zachtmoedigheid verrukte, maar hoe zij onlangs, toen ik haar vroeg of zij geloofde dat ik haar oprecht toegedaan was, vol twijfel en ongeloof haar mooie ogen had neergeslagen en “nee” had gezegd.
Omstandigheden moedigden haar aan op reis te gaan waardoor zij mij ontsnapte. Toch had ik haar er waarschijnlijk van kunnen overtuigen dat ik het goed met haar voorhad. Ik had haar op tijd moeten zeggen dat mijn genegenheid volkomen eerlijk was. Het was heel eenvoudig en beslist alleen maar juist geweest als ik haar openlijk bekend had: “Ik hou van u. Al uw aangelegenheden zijn voor mij net zo belangrijk als de mijne. Om vele lieve, mooie redenen is er mij alles aan gelegen u gelukkig te maken.” Maar omdat ik verder geen moeite had gedaan, was zij weggegaan.
“Heb ik bloemen geplukt om ze op mijn eigen ongeluk te leggen?” vroeg ik mij af, en het boeket viel uit mijn hand. Ik was opgestaan om naar huis te gaan want het was al laat en alles was donker.

vertaling machteld bokhove, herzien november 2014