Der Spaziergang (2)

Da mir im Augenblick Neues und Gescheites nicht einfallen will, so darf ich hoffentlich anfügen, dass ich in der Tasche eine Einladekarte mittrug, die mich sehr ergeben aufforderte, punkt halb ein Uhr jedenfalls bei Frau Aebi zum bescheidenen Mittagessen erscheinen zu wollen. Ich nahm mir durchaus fest vor, schätzenswerter Aufforderung zu gehorchen und bei fraglicher Person zur angegebenen Zeit pünktlich aufzutauchen.
Indem du dir, lieber Leser, die Mühe nimmst, mit dem Erfinder und Schreiber dieser Zeilen sorgfältig vorwärts in die helle, gute Morgenluft hinauszumarschieren, nicht eilig und hastig, sondern lieber nur ganz säuberlich, behaglich, sachlich, bedächtig, glatt und ruhig, gelangen wir beide vor bereits angemerkte Bäckerei mit prahlender Goldinschrift, wo wir entsetzt stehen bleiben, weil wir uns bewogen fühlen, über gröbliche Protzerei und damit aufs engste verbundene Verunstaltung allerliebsten Landschaftsbildes hochgradig betrübt wie aufrichtig erstaunt zu sein.
Spontan rief ich aus: "Ziemlich entrüstet bei Gott, darf man angesichts solcher goldenen Firmeninschrift-Barbareien sein, die ringsumliegender Ländlichkeit ein Gepräge von Habsucht, Geldgier, elender Seelenverrohung aufdrücken. Hat ein Bäckermeister wirklich nötig, so grossartig aufzutreten, mit törichter Ankündigung in der Sonne zu strahlen und glitzern, wie eine putzsüchtige zweifelhafte Dame? Backe und knete er doch sein Brot in ehrlicher, vernünftiger Bescheidenheit. In was für Schwindelzuständen fangen wir an zu leben, wenn von Gemeinden, Nachbarschaft, Behörden und öffentlicher Meinung nicht nur geduldet, sondern unglücklicherweise offenbar noch gepriesen wird, was jeden Sinn für Gefälligkeit, jeden Schönheits- und Biedersinn beleidigt, was krankhaft grosstut, sich ein lächerliches, klägliches Lumpenansehen verleihen zu sollen glaubt, das auf hundert Meter in die gute Luft hinausschreit: "Der und der bin ich! Habe soundsoviel Geld und nehme mir heraus, unangenehm aufzufallen. Zwar bin ich mit meinem hässlichen Prunken sicherlich ein Lümmel, Tölpel, geschmackarmer Kerl. Doch wird mir kaum irgendwer zu verbieten haben, tölpelhaft zu sein."
Stehen weithinleuchtende, abscheulich prahlende Goldbuchstaben in irgendwelchem annehmbaren, ehrlich gerechtfertigten Verhältnis oder in irgendeiner gesunden verwandtschaftlichen Beziehung zu - - Brot? Mitnichten.
Prahlerei, Grosstuerei haben aber eben irgendwo angefangen und gleich beklagenswürdiger Überschwemmung Fortschritte um Fortschritte gemacht, indem sie Torheit und Unrat mit sich rissen. Auch den ehrsamen Bäckermeister haben sie ergriffen, um ihm seinen bisherigen guten Geschmack zu verderben, die angeborene Sittsamkeit zu unterwühlen. Ich gäbe wahrscheinlich das linke Bein oder den linken Arm hin, wenn ich durch solcherlei Opfer den alten feinen Sinn für Gediegenheit, die alte, gute, edle Genügsamkeit wieder herbeiführen helfen, Land und Leuten jene Bescheidenheit und Ehrsamkeit wieder zurückgeben könnte, die zum Bedauern eines jeden, der es ehrlich meint, sicher vielfach verloren gingen.
Die miserable Sucht, mehr zu scheinen als was man ist, soll der Teufel holen, denn das ist eine wahre Katastrophe. Dieses und ähnliches verbreitet Kriegsgefahr, Tod, Elend, Hass, Verunglimpfungen auf der Erde und setzt allem, was existiert, eine verwünschenswerte Maske von Bosheit, abscheulichem Egoismus auf. So soll mir doch ein Handwerker kein Monsieur und eine einfache Frau keine Madame sein. Aber heute will alles blenden, glitzernd neu, fein und schön und nobel und hochelegant und Monsieur sein und Madame sein, dass es beinahe eine Schande ist. Doch kann immer wieder eine Zeit kommen, wo es nochmals anders sein wird. Ich will es hoffen."
Punkto herrenhaften Auftretens, hochherrschaftlichen Gebarens werde ich mich übrigens, wie man erfahren wird, alsbald selber beim Ohr zu nehmen haben. Auf was für eine Art wird sich zeigen. Durchaus unschön wäre, wenn ich andere schonungslos kritisieren, mich selbst jedoch so zart und schonungsvoll wie möglich behandeln wollte. Meiner Meinung nach soll mit der Schriftstellerei nicht Missbrauch getrieben werden, was ein Satz ist, der allgemeines Gefallen hervorrufen, warmen Beifall finden und lebhafte Genugtuung erwecken dürfte.
Eine Arbeiter-gefüllte Metallgiesserei verursacht hier links vom Landschaftsweg auffälliges Getöse. Bei dieser Gelegenheit schäme ich mich aufrichtig, dass ich nur so spaziere, wo viele andere schuften und schaffen. Allerdings schufte und arbeite dann ich vielleicht zu einer Stunde, wo alle diese fleissigen Arbeiter ihrerseits Feierabend haben und ausruhen.
Beiläufig ruft mir ein Monteur zu: "Du spazierst wieder einmal, wie mir scheint, am hellen Werktag." Lachend grüsse ich ihn und gebe mit Freuden zu, dass er recht hat.
Ohne mich im geringsten über das Ertapptwordensein zu ärgern, was ganz dumm gewesen wäre, spazierte ich fröhlich weiter.
In meinem hellgelben, geschenkt bekommenen Engländer-Anzug kam ich mir nämlich, wie ich offen gestehe, etwa wie ein Lord, Grandseigneur, im Park auf- und abspazierender Marquis vor, obschon ich mich nur auf der Landstrasse, in einer halb ländlichen, halb vorstadthaften, schlichten, lieben, bescheidenen und kleinlichen Armutgegend erging, und durchaus nicht in einem Park, wie ich mir soeben anzudeuten anmasste, was ich sachte wieder zurückziehe, da alles Parkhafte lediglich aus der Luft gegriffen ist und hierher keineswegs passt.
Kleinere und grössere Fabriken und mechanische Werkstätten lagen beliebig im Grünen verstreut. Fette, warme Landwirtschaft gab hier herum klopfender, hämmernder Industrie, die stets etwas Mageres, Abgearbeitetes an sich hat, gleichsam freundschaftlich den Arm, Nuss-, Kirsch- und Pflaumenbäume gaben dem weichen, rundlichen Weg etwas Anziehendes, Unterhaltsames und Zierliches.
Quer auf der Strasse, die ich an und für sich schon fand und liebte, lag ein Hund. Das meiste, was ich nach und nach sah, liebte ich überhaupt augenblicklich feurig. Eine zweite hübsche Hundeszene war folgende: Ein grosser, doch drolliger, harmloser, humorvoller Kerl von Hund starrte still einen Knirps von Knaben an, der auf einer Haustreppe kauerte und wegen der Aufmerksamkeit, die ihm das wenngleich überaus gutmütige, doch sicher ein wenig schreckhaft aussehende Tier schenkte, ein kindisches Angstgeheul veranstaltete. Den Auftritt fand ich entzückend. Einen weitern Kinderauftritt im kleinen Alltag- oder Landstrassentheater fand ich noch netter und entzückender.
Auf der ziemlich staubigen Strasse lagen zwei Kinderchen wie in einem Garten. Das eine Kind sagte zum andern: "Gib mir ein liebes Küsschen." Das andere Kind gehorchte. Daraufhin sagte das erstere zu ihm: "So. Jetzt darfst du vom Boden aufstehen." Es würde ihm höchst wahrscheinlich ohne süsses Küsschen nicht erlaubt haben, was es ihm nun gestattete.
"Wie passt diese naive Szene zum blauen Himmel, der auf die helle, frohe Erde so göttlich schön herunterlacht", rief ich aus und hielt folgende kurze, aber ernste Rede: "Kinder sind himmlisch, weil sie immer wie in einer Art von Himmel sind. Wenn sie älter werden, so schwindet ihnen der Himmel. Sie fallen dann aus der Kindlichkeit in das trockene, langweilige, berechnende Wesen und in die nutzhaften, hochanständigen Anschauungen der Erwachsenen. Für Kinder von armen Leuten ist die sommerliche Landstrasse wie ein Spielzimmer. Wo sollen sie sonst sein, da ihnen die Gärten eigennützig versperrt sind? Wehe daherfahrenden Automobilen, die kalt und bös in das Kinderspiel, in den kindlichen Himmel hineinfahren, kleine, unschuldige, menschliche Wesen in Gefahr bringen, zermalmt zu werden. Den schrecklichen Gedanken, dass ein Kind von solch plumpen Triumphwagen tatsächlich überfahren wird, will ich von mir werfen, da mich sonst der Zorn zu groben Ausdrücken verleitete, womit man ja bekanntlich nie viel ausrichtet."
Leuten, die in sausendem Automobil sitzen, zeige ich stets ein hartes Gesicht. Sie denken dann, dass ich ein von hoher Obrigkeit beauftragter scharfer, bösartiger Aufpasser und Polizist in Zivil sei, der aufs Fahren aufpasst, sich die Nummer des Fahrzeuges merkt, um selbige später gegebenen Ortes zu hinterbringen. Finster schaue ich auf die Räder, auf das Ganze, nie jedoch auf die Insassen, die ich, zwar keineswegs persönlich, aber rein grundsätzlich verachte, da ich nimmermehr begreife, wie man es ein Vergnügen nennen kann, so an allen Gebilden, Gegenständen, die unsere schöne Erde aufweist, vorüberzurasen, als sei man toll geworden und müsse rennen, um nicht zu verzweifeln.
In der Tat liebe ich alles Ruhige und Ruhende, Sparsamkeit und Mässigkeit und bin allem Gehast und Gehetz im tiefsten Innern abhold. Mehr als in Gottes Namen wahr ist, brauche ich nicht zu sagen, und wegen soeben ausgesprochener Worte wird vieles lästige Automobilgesurr nebst luftverderbendem, üblen Geruch, den unmöglich jemand lieben und hochschätzen kann, sicherlich nicht mit einmal aufhören. Was fraglichen Wohlgeruch betrifft, so wäre widernatürlich, wenn irgend jemandes Nase denselben mit Freuden einzöge, was aber kaum je der Fall gewesen sein wird. Schluss und nichts für ungut, und nun weiter spaziert. Entzückend schön und uralt gut und einfach ist es ja, zu Fuss zu gehen, wobei anzunehmen sein wird, dass Schuhwerk und Stiefelzeug in Ordnung seien.
Werden mir sehr geehrte Herrschaften, Gönner- und Leserschaften, indem sie derlei feierlichen, hochdaherstolzierenden Stil wohlwollend hinnehmen und entschuldigen, nunmehr gütig erlauben, dieselben auf zwei besonders bedeutende Figuren, Personen oder Gestalten, nämlich erstlich oder besser erstens auf eine vermeintliche gewesene Schauspielerin und zweitens auf die jugendlichste vermutliche angehende Sängerin gebührend aufmerksam zu machen?
Ich halte diese zwei Leute für denkbar wichtig und habe sie daher zum voraus schon, bevor sie in Wirklichkeit auftreten und figurieren werden, ordentlich anmelden zu sollen geglaubt, damit beiden zarten Geschöpfen ein Geruch von Bedeutsamkeit und Ruhm vorauseile und sie bei ihrem Erscheinen mit all der Achtsamkeit und sorgfältigen Liebe empfangen und angeschaut werden können, womit man meiner geringfügigen Meinung nach solcherlei Wesen fast notwendigerweise auszeichnen muss.
Gegen halb ein Uhr wird ja dann der Verfasser bekanntermassen, zum Lohn für überstandene vielfache Strapazen, im Palazzo oder Haus der Frau Aebi schwelgen, speisen und essen. Bis dahin wird er indessen sowohl noch beträchtliche Strecken Weges zurücklegen, wie manche Zeile zu schreiben haben. Doch weiss man ja zur Genüge, dass er ebenso gern spaziert als schreibt, letzteres allerdings vielleicht nur eine Nüance weniger gern wie ersteres.
Vor einem hübschen, bildsauberen Hause sass auf einer Bank, hart an der Strasse, eine Frau, und kaum hatte ich sie erblickt, so erkühnte ich mich, sie anzusprechen, indem ich unter möglichst artigen Wendungen folgendes vorbrachte: "Verzeihen Sie einem Ihnen völlig unbekannten Menschen, dem sich bei Ihrem Anblick die eifrige und sicherlich dreiste Frage auf die Lippe drängt, ob Sie nicht ehemals Schauspielerin gewesen seien. Sie sehen nämlich ganz und gar wie eine einstmals gefeierte, grosse Bühnenkünstlerin aus. Gewiss wundern Sie sich mit grösstem Recht über die so verblüffend waghalsige, kecke Anrede. Doch haben Sie ein so schönes Gesicht, ein so gefälliges, und wie ich beifügen möchte, interessantes Aussehen, zeigen eine so gute Figur, schauen so grad, gross, ruhig vor sich hin, auf mich, wie überhaupt in die Welt hinein, dass ich mich unmöglich habe zwingen können, an Ihnen vorüber zu gehen, ohne gewagt zu haben, Ihnen irgend etwas Schmeichelhaftes zu sagen, was Sie mir hoffentlich nicht übel nehmen werden, obschon ich fürchten muss, dass ich wegen meiner Leichtfertigkeit, wenn nicht Strafe, so doch Missbilligung verdiene.
Als ich Sie sah, kam ich ohne weiteres auf den Einfall der mir sagte, dass Sie Schauspielerin gewesen sein müssten, und heute sitzen Sie nun hier an der einfachen Landstrasse, vor dem kleinen, netten Laden, als dessen Inhaberin Sie mir vorkommen.
Wahrscheinlich sind Sie bis heute nie so ohne alle Umstände angeredet worden. Ihr anmutiges Äusseres, schöne Erscheinung, liebenswürdige Ruhe, bei vorgerücktem Alter feine, edle, muntere Gestalt ermutigten mich, auf offener Strasse ein Gespräch mit Ihnen anzufangen. Auch hat der schöne Tag, dessen Freiheit und Heiterkeit mich beglücken, eine Fröhlichkeit in mir angezündet, womit ich vielleicht unbekannter Dame gegenüber etwas zu weit gegangen bin.
Sie lächeln! Dann sind Sie also über die ungezwungene Sprache, die ich führe, keineswegs böse. Mich dünkt herrlich, dass dann und wann zwei Menschen, die sich weiter gar nicht kennen, frei und zutraulich miteinander reden, wozu wir Bewohner dieses irrenden Planeten, der uns ein Rätsel ist, schliesslich Mund und Zunge und sprachliche Fähigkeit haben, welch letztere an und für sich schon einzig schön ist.
Jedenfalls haben Sie mir sogleich herzlich gut gefallen. Könnte solches offene Geständnis Sie veranlassen, mir zu zürnen?"
"Vielmehr muss es mich freuen", sagte die schöne Frau heiter, "doch in bezug auf Ihre Vermutung muss ich Ihnen eine Enttäuschung bereiten. Ich bin nie Schauspielerin gewesen."
Worauf ich sagte: "Ich bin vor einiger Zeit aus kalten ungünstigen Verhältnissen, ohne jegliche Zuversicht, ohne Glauben, krank im Innern, gänzlich ohne Zutrauen hieher gekommen. Mit der Welt und mit mir selber war ich verfeindet, entfremdet. Misstrauen und Ängstlichkeit begleiteten jeden meiner Schritte. Stück um Stück verlor ich dann das traurige, aus allerlei Beengung stammende unedle Vorurteil, atmete wieder leichter, ruhiger und freier, und wurde nach und nach wieder ein wärmerer, schönerer, glücklicherer Mensch. Vielerlei Befürchtungen sah ich verschwinden; Mangel an Hoffnung und alle Unsicherheit, die ich mit mir zu schleppen gehabt hatte, verwandelten sich allgemach in heitere Befriedigung und lebhaften, angenehmen Anteil, die ich von neuem fühlen lernte. Ich war wie tot; jetzt aber ist mir, als wenn ich gehoben, gefördert, oder nur eben erst aus dem Grabe aufgestanden und wieder lebendig geworden sei. Wo ich viel Unschönes, Beunruhigendes, Hartes erfahren zu müssen geglaubt habe, treffe ich Liebreiz und Güte an und finde alles erdenkliche Ruhige, Tröstende, Erbauliche und Gute."
"Um so besser", sagte die Frau mit freundlicher Miene und Stimme.
Da mir der Augenblick gekommen zu sein schien, die ziemlich mutwillig begonnene Unterhaltung zu beendigen und mich zu entfernen, so grüsste ich die Frau mit, wie ich sagen darf, ausgesuchter, sehr sorgfältiger Höflichkeit, indem ich mich respektvoll vor ihr verneigte, und ging, wie wenn sich nicht das mindeste ereignet hätte, friedlich weiter.

De wandeling (2)

Omdat mij op het ogenblik niets nieuws of zinnigs te binnen wil schieten, mag ik er hopelijk nog aan toevoegen dat ik in mijn zak een uitnodigingskaart bij me droeg die mij zeer eerbiedig verzocht tenminste stipt om half één bij mevrouw Aebi te willen verschijnen voor een bescheiden middagmaal. Ik was vastbesloten aan het achtenswaardige verzoek gehoor te geven en bij de persoon in kwestie stipt op tijd op te komen dagen.
Als u zich, beste lezer, de moeite getroost om er met de bedenker en schrijver van deze regels op uit te trekken, aandachtig voortlopend in de heldere, prettige ochtendlucht, niet gehaast en gejaagd, maar bij voorkeur alleen maar heel keurig, tevreden, onbevooroordeeld, bedachtzaam, kalm en rustig, dan belanden wij beiden voor de reeds genoemde bakkerij met het pronkerige goudopschrift, waar wij ontsteld stil blijven staan omdat wij ons geroepen voelen over deze grove protserigheid en daarmee ten nauwst verbonden ontsiering van een uiterst dierbaar landschap zowel diep bedroefd als oprecht verbaasd te zijn.
Spontaan riep ik uit: "Een mens heeft alle reden, mijn God, om behoorlijk verontwaardigd te zijn bij het aanschouwen van zulke barbaarsheden als deze gouden bedrijfsopschriften die overal op de omringende landelijkheid een stempel drukken van bezitsdrang, geldzucht, ellendige zielsverruwing. Is het nou werkelijk nodig voor een bakkersbaas om zo dikdoenerig op te treden, om met zo’n idiote aankondiging in het zonlicht te stralen en te schitteren als een pronkzieke dubieuze dame? Laat hij toch in alle eerlijke, fatsoenlijke bescheidenheid zijn brood bakken en kneden. In wat voor zwendelpraktijken komen wij terecht wanneer door gemeentes, buurtschappen, overheidsinstanties en de publieke opinie niet alleen maar getolereerd maar ongelukkig genoeg kennelijk ook nog eens geprezen wordt wat ieder gevoel voor gedienstigheid, ieder gevoel voor schoonheid en rechtschapenheid beledigt, wat ziekelijk gewichtig doet, zich een belachelijk, beschamend lompenaanzien meent te moeten verlenen dat van honderd meter ver in de mooie openlucht uitschreeuwt: "Ik ben die en die! Heb zo en zoveel geld en veroorloof mij onaangenaam op te vallen. Weliswaar ben ik met mijn akelige gepronk ongetwijfeld een lummel, een lomperd, een smakeloze vent. Toch zal zo goed als niemand mij kunnen verbieden lomp te zijn.
Staan tot in de wijde omtrek oplichtende, afschuwelijk pronkerige goudletters in enige aannemelijke, eerlijk gerechtvaardigde verhouding of in enige gezonde verwantschapsrelatie tot - - brood? Geenszins.
Maar pronkerigheid en gewichtigdoenerij zijn nou eenmaal ooit ergens begonnen en hebben net als een betreurenswaardige overstroming stap voor stap terrein gewonnen door domheid en vuil met zich mee te sleuren. Ook de eerbare bakkersbaas hebben zij in hun greep gekregen door zijn tot dusver goede smaak te bederven, zijn aangeboren fatsoen te ondergraven. Ik zou er waarschijnlijk mijn linkerbeen of mijn linkerarm voor geven als ik met een dergelijk offer weer het oude, verfijnde gevoel voor gedegenheid, de oude, goede, edele soberheid kon helpen bewerkstelligen, land en mensen weer die bescheidenheid en eerbaarheid terug kon geven die, tot leedwezen van een ieder die het goed bedoelt, beslist veelal verloren zijn gegaan.
De duivel hale deze miserabele drang om meer te lijken dan je bent, want het is een ware catastrofe. Dit soort dingen verspreidt op aarde oorlogsgevaar, dood, ellende, haat, lasteringen en zet alles wat bestaat een te verwensen masker op van kwaadaardigheid, van afschuwelijk egoïsme. Zo mag een handwerker van mij immers geen Monsieur zijn en een eenvoudige vrouw geen Madame. Maar tegenwoordig wil alles je zozeer de ogen uitsteken, blinkend nieuw, chic en mooi en nobel en uiterst elegant zijn en Monsieur zijn en Madame zijn, dat het bijna een schande is. Toch kan er ooit weer een tijd komen waarin het opnieuw anders zal zijn. Ik help het hopen."
Wat betreft deftig optreden, zeer voornaam gedrag, zal ik overigens, zoals men zal zien, aanstonds mezelf de oren moeten wassen. Op wat voor manier zal nog blijken. Het zou uiterst onaardig zijn wanneer ik anderen onbarmhartig bekritiseer maar mezelf zo zacht en barmhartig mogelijk wil behandelen. Naar mijn mening mag van de schrijverij geen misbruik gemaakt worden, wat een zin is die algemene sympathie op zou moeten roepen, warme bijval zou moeten vinden en vrolijke voldoening wekken.
Een metaalgieterij vol arbeiders veroorzaakt hier links van de landelijke weg opvallend veel lawaai. Naar aanleiding hiervan schaam ik mij oprecht omdat ik zomaar wat wandel terwijl vele anderen zwoegen en zweten. Maar misschien zwoeg en werk ik dan wel op een tijdstip waarop al deze vlijtige arbeiders op hun beurt hun vrije avond hebben en uitrusten.
In het voorbijgaan roept een monteur me toe: "Zo te zien ben jij weer eens aan de wandel op een klaarlichte werkdag." Lachend groet ik hem en geef met plezier toe dat hij gelijk heeft.
Zonder me ook maar enigszins te ergeren aan het gevoel betrapt te zijn, wat heel dom geweest was, wandelde ik vrolijk verder.
In mijn felgele, cadeau gekregen Engelse pak zag ik namelijk in mezelf, zoals ik openlijk toegeef, wel iets van een lord, een grand seigneur, een in een park op en neer wandelende markies, ofschoon ik zomaar wat voortstapte op deze landweg in een half landelijke, half voorstedelijke, sobere, vriendelijke, bescheiden en kleingeestige omgeving vol armoe, en helemaal niet in een park zoals ik me zonet ten onrechte aanmatigde, wat ik stilletjes weer terugneem omdat al het parkachtige totaal uit de lucht is gegrepen en hier geenszins van toepassing is.
Kleinere en wat grotere fabrieken en machinewerkplaatsen lagen willekeurig in het groen verspreid. Vruchtbare, levendige landbouw ging met de hier alom bonkende, stampende industrie, die altijd iets schraals, iets vervallens heeft, als het ware vriendschappelijk hand in hand, noten-, kersen- en pruimenbomen gaven de zachte, rondachtige weg iets aantrekkelijks, vermakelijks en sierlijks.
Dwars op de weg, die ik eigenlijk mooi vond en liefhad, lag een hond. Het meeste wat ik gaandeweg zag, had ik eigenlijk onmiddellijk hartstochtelijk lief. Een tweede leuke hondenscène ging als volgt: Een grote, maar koddige, onschuldige, geestige joekel van een hond staarde stil naar een hummel van een jochie dat gehurkt op een voordeurtrap zat en vanwege de aandacht die het weliswaar volkomen goedmoedige maar vast enigszins schrikaanjagende dier hem schonk, van angst een kinderachtig geblèr aanhief. Dit voorval vond ik verrukkelijk. Een volgend voorval met kinderen in dit kleine theater van alledag of van een landweg vond ik nog leuker en verrukkelijker.
Op de tamelijk stoffige weg lagen twee kindertjes als in een tuin. Het ene kind zei tegen het andere: "Geef mij eens een lief kusje." Het andere kind gehoorzaamde. Daarop zei het eerste tegen hem: "Zo. Nu mag je opstaan." Het zou hem hoogst waarschijnlijk zonder braaf kusje niet toegestaan hebben waartoe het hem nu de gelegenheid gaf.
"Wat past deze naïeve scène goed bij de blauwe hemel die zo goddelijk lacht naar de lichte, vrolijke aarde beneden", riep ik uit en hield de volgende korte, maar ernstige redevoering: "Kinderen zijn hemels omdat ze altijd in een soort hemel zijn. Als ze ouder worden, verliezen ze deze hemel. Ze vallen dan vanuit de kinderlijkheid in de saaie, eentonige, berekenende geaardheid en de op voordeel beluste, uiterst fatsoenlijke zienswijzen van de volwassenen. Voor kinderen van armelui is de zomerse landweg een speelkamer. Waar moeten ze anders heen als de toegang tot de tuinen egoïstisch voor hen verboden is? Wee de langsrijdende automobielen die kil en wreed het kinderspel, de kinderlijke hemel binnenrijden, kleine, onschuldige, menselijke wezens het risico laten lopen vermorzeld te worden. De gruwelijke gedachte dat een kind door zo'n plompe zegewagen werkelijk overreden wordt, wil ik graag verre van mij werpen omdat mijn woede mij anders tot grove woorden zou verleiden waarmee je zoals bekend niet veel uitricht."
Voor mensen die in een suizende automobiel zitten, trek ik steeds een streng gezicht. Zij denken dan dat ik een door een hoge overheid bevoegde, strenge, kwaadaardige bewaker en politieagent in burger ben die let op het rijden, de nummers van de voertuigen onthoudt, om deze later bij de gegeven instantie aan te geven. Somber kijk ik naar de wielen, naar het geheel, maar nooit naar de inzittenden die ik, weliswaar geenszins persoonlijk maar louter uit principe, veracht omdat ik nooit zal begrijpen hoe men het een genoegen kan noemen zo langs alle voortbrengsels, alle dingen die onze mooie aarde kenmerken, voorbij te razen, alsof men dol gedraaid is en moet racen om niet vertwijfeld te raken.
Inderdaad houd ik van al het rustige en rustende, van zuinigheid en matigheid en heb ik tot in het diepst van mijn hart een afkeer van al het gejakker en gejacht. Mijn God, meer hoef ik toch waarlijk niet te zeggen en door mijn zojuist uitgesproken woorden zal het vele automobielgesnor samen met de luchtvervuilende, kwalijke stank, die onmogelijk iemand aangenaam en prettig kan vinden, zeker niet opeens ophouden. Wat betreft de twijfelachtige geur, het zou tegennatuurlijk zijn wanneer ook maar ooit iemands neus deze met genoegen had opgesnoven, wat echter vast niet het geval is geweest. Punt erachter en neem me niet kwalijk, en nu verder gewandeld. Het is immers verrukkelijk en van oudsher aangenaam en eenvoudig zich te voet voort te bewegen, waarbij er wel vanuit gegaan moet worden dat het schoenenwerk en laarzentuig in orde is.
Willen de geachte dames en heren, het begunstigers- en lezerspubliek, mij thans - door zo'n plechtige, hoogdravende stijl welwillend voor lief te nemen en mij te vergeven - vriendelijk toestaan hen op gepaste wijze attent te maken op twee bijzonder belangrijke figuren, personen of personages, namelijk ten eerste of beter gezegd in de eerste plaats op een vermeende gewezen actrice en in de tweede plaats op een piepjonge vermoedelijke zangeres in spe?
Ik beschouw deze twee mensen als uitermate belangrijk en heb daarom gemeend hen al van tevoren, voordat ze in werkelijkheid zullen optreden en figureren, netjes te moeten aankondigen opdat beide tere schepsels een reputatie van aanzien en roem vooruitsnelt en zij bij hun verschijning met alle egards en toegewijde liefde ontvangen en aanschouwd kunnen worden, waarmee je naar mijn bescheiden mening zulke wezens haast onontkoombaar eren moet.
Tegen half één zal de auteur dan, zoals bekend, als beloning voor de velerlei doorstane strapatsen, in het palazzo of huis van mevrouw Aebi zwelgen, schransen en eten. Tot die tijd zal hij intussen nog aanzienlijke stukken weg af moeten leggen evenals menige regel schrijven. Maar het is immers genoegzaam bekend dat hij even graag wandelt als schrijft, hoewel het laatste misschien alleen een tikkeltje minder graag dan het eerste.
Voor een leuk, keurig net huis zat vlak aan de straat een vrouw op een bank, en nauwelijks had ik haar opgemerkt of ik vatte de moed op haar aan te spreken door in zo beleefd mogelijke termen het volgende ter sprake te brengen: "Vergeeft u alstublieft een u volledig onbekende man bij wie, nu hij u ziet, de dringende en wellicht vrijpostige vraag op de lippen brandt of u vroeger niet actrice geweest bent. U ziet er namelijk helemaal uit als een ooit gevierde, grote toneelspeelster. U bent beslist met het volste recht verbaasd over deze zo verbluffend roekeloze, brutale woorden aan uw adres. Maar u heeft zo'n mooi gezicht, zo'n aardig, en zoals ik er graag aan zou toevoegen, zo’n interessant voorkomen, u maakt zo'n goede indruk, u kijkt zo open, voornaam, rustig voor u uit, naar mij, en überhaupt de wereld in dat ik het onmogelijk op kon brengen u voorbij te lopen zonder het erop te wagen zomaar iets vleiends tegen u te zeggen, wat u mij hopelijk niet kwalijk neemt ofschoon ik moet vrezen dat ik vanwege mijn lichtzinnigheid zo niet straf, dan toch afkeuring verdien.
Toen ik u zag, kwam zonder meer de gedachte bij me op dat u actrice geweest moet zijn, en vandaag zit u hier nu aan deze eenvoudige landweg voor deze kleine, aardige winkel waarvan u mij de eigenares lijkt.
Waarschijnlijk bent u tot op vandaag nog nooit zo zonder allerlei plichtplegingen aangesproken. Uw bevallige uiterlijk, mooie verschijning, beminnelijke rust, uw gezien uw gevorderde leeftijd slanke, aristocratische, montere gestalte moedigden mij aan om buiten op straat een gesprek met u aan te knopen. Bovendien heeft deze mooie dag, die mij door zijn openheid en helderheid gelukkig maakt, mij met een vrolijkheid aangestoken waarmee ik misschien tegenover een onbekende dame iets te ver ben gegaan.
U glimlacht! Dan bent u dus helemaal niet kwaad om mijn ongedwongen taalgebruik. Ik vind het heerlijk als zo nu en dan twee mensen die elkaar verder in 't geheel niet kennen, open en vertrouwelijk met elkaar praten, waartoe wij bewoners van deze dolende planeet, die ons een raadsel is, tenslotte een mond en een tong en het spraakvermogen hebben gekregen, waarvan het laatste eigenlijk op zich alleen al mooi is.
In ieder geval bent u mij meteen heel goed bevallen. Zou zo'n openhartige bekentenis voor u aanleiding kunnen zijn tot boosheid jegens mij?"
"Het doet me juist genoegen", zei de mooie vrouw opgewekt, "maar wat uw vermoeden betreft, daarin moet ik u teleurstellen. Ik ben nooit actrice geweest."
Waarop ik zei: "Ik ben enige tijd geleden vanuit vreselijk ongunstige omstandigheden hier gekomen, zonder enig vooruitzicht, zonder vertrouwen, innerlijk ziek, totaal zonder verwachting. Ik was van de wereld en van mijzelf afkerig geworden, vervreemd geraakt. Iedere stap die ik zette ging gepaard met wantrouwen en angstgevoelens. Stukje bij beetje verloor ik toen die trieste, uit allerlei benauwenis ontstane laaghartige vooringenomenheid, ik ademde weer lichter, rustiger en vrijer, en werd geleidelijk aan weer een warmer, mooier, gelukkiger mens. Veel angsten zag ik verdwijnen; gebrek aan hoop en alle onzekerheid die ik met me mee had moeten slepen, gingen allengs over in vrolijk welbehagen en levendige, aangename betrokkenheid die ik opnieuw leerde voelen. Ik leek wel dood; maar nu heb ik het gevoel alsof ik opgetild, uitgedaagd, of nog maar net uit het graf opgestaan en weer levend ben geworden. Waar ik dacht veel onaardigs, verontrustends en ruws te moeten ondervinden, tref ik liefde en goedheid aan en vind ik al het mogelijke aan rust, troost, hartverheffends en goeds."
"Des te beter", zei de vrouw met een vriendelijk gezicht en aardige stem.
Omdat mij het ogenblik gekomen leek deze tamelijk ondoordacht begonnen conversatie te beëindigen en weg te gaan, groette ik de vrouw met een, ik mag wel zeggen, uitgelezen, zeer correcte hoffelijkheid door vol respect een buiging voor haar te maken en, alsof er totaal niets gebeurd was, vredig verder te lopen.

(klik hier om verder te lezen)

(terug naar inhoudsopgave 'Der Spaziergang')