Der Spaziergang (8)

So, und nun kann ich mit Palais oder Adelspalästen dienstfertig aufwarten, und zwar folgendermassen: Ich trumpfe förmlich auf, denn mit solchem halbverfallenen Edelsitz und Patrizierhaus, altersgrauen, parkumgebenen stolzen Rittersitz und Herrenhaus, wie das ist, das jetzt hier auftaucht, kann man Staat machen, Aufsehen erregen, Neid erwecken, Bewunderung hervorrufen und Ehre einheimsen.
Mancher arme, feine Literat wohnte mit Herzenslust und höchstem Vergnügen in einem Schloss oder Burg mit Hof und Einfahrt für hochherrschaftliche, wappengeschmückte Wagen. Mancher genussfreudige, arme Maler träumt von zeitweiligem Aufenthalt auf köstlichen, altertümlichen Landsitzen. Manches gebildete, doch leider scheinbar bettelarme Stadtmädchen denkt mit wehmütigem Entzücken und idealem Eifer an Teiche, Grotten, hohe Gemächer und Sänften und sich selbst bedient von eilfertigen Dienern und edelmütigen Rittern.
Auf dem Herrschaftshaus, das ich vor mir sah, d. h. mehr an als auf ihm, war die Jahreszahl 1709 zu sehen sowohl wie zu lesen, was mein Interesse natürlich lebhaft erhöhte. Mit beinah an Entzücken grenzender Neugierde schaute ich als Natur- und Altertumsforscher in den verträumten, alten, sonderbaren Garten hinein, wo ich in einem Bassin mit reizend plätscherndem Springbrunnen den seltsamsten, meterlangen Fisch, nämlich einen einsamen Wels, leicht entdeckte. Ebenso sah und konstatierte ich, und stellte ich mit romantischer Wonne fest einen Gartenpavillon in maurischem oder arabischem Stil, reich mit Himmelblau, geheimnisvollen Sternen, Braun und ernstem, edlen Schwarz bemalt. Mit höchst feinem Verständnis witterte ich alsogleich heraus, dass der Pavillon ungefähr im Jahre 1858 errichtet worden sein mochte, ein Ermitteln, Erraten und Herausriechen, das mich möglicherweise berechtigt, diesbetreffs gelegentlich eine einschlägige Vorlesung im Rathaussaal vor vielem beifallfreudigem Publikum mit ziemlich stolzem Gesicht und selbstbewusster Miene zuversichtlich abzuhalten. Den Vortrag erwähnte sehr wahrscheinlich dann die Presse, was mir selbstverständlich nichts als lieb sein könnte, da sie manchmal allerlei mit keinem Sterbenswörtchen erwähnen mag, wie tatsächlich vorkam.
Indem ich den persischen Pavillon sorgsam studierte, fiel mir ein zu denken: "Wie schön muss es hier des Nachts sein, wenn von undurchdringlichem Dunkel umflort, alles ringsherum still und schwarz und lautlos wäre, Tannen aus dem Dunkel zart hervorragen, mitternächtlicher Schauer den Wanderer festhält, und eine Lampe, die süssen, gelblichen Schein verbreitet, nun in den Pavillon von einer reizgeschmückten Frau hineingetragen wird, die dann, von eigentümlichem Geschmack und seltsamer Seelenanwandlung bewogen, auf dem Piano, womit in diesem Fall unser Gartenhaus natürlich ausgestattet zu sein hätte, Lieder zu spielen beginnt, wozu sie, insofern der Traum erlaubt sein sollte, mit entzückend schöner Stimme singen würde, dass man lauschen und träumen und über die Nachtmusik glücklich sein müsste."
Aber es war nicht Mitternacht und weit und breit weder ein ritterliches Mittelalter, noch irgendein Jahr Fünfzehn- oder Siebzehnhundert, sondern heller Tag und dabei Werktag und ein Trupp Leute nebst einem der unhöflichsten, unritterlichsten, barschesten, impertinentesten Automobile, die mir je begegneten, störten mich an der Fülle meiner gelehrten Betrachtungen sehr und warfen mich im Handumdrehen aus aller Schlosspoesie und Vergangenheitsträumerei derartig heraus, dass ich unwillkürlich ausrief: "Zwar ist unglaublich grob, wie man mich hier hindert, die feinsten Studien zu machen und mich in die vornehmsten Vertiefungen zu versenken. Obwohl ich Grund hätte, ungehalten zu sein, will ich lieber sanftmütig sein und manierlich dulden; der Gedanke an vorübergegangenes Schönes und Holdes, und das blasse Gemälde versunkenen Edelsinnes mögen immerhin süss sein; Mitwelt und Mitmenschen wird man deswegen noch absolut nicht Ursache haben, den Rücken zu drehen. Man kann sich unmöglich einreden, dass man berechtigt sei, Leuten und Einrichtungen zu grollen, weil sie die Stimmung desjenigen nicht beachten, der den Wunsch hat, sich in Geschichtliches und Gedankliches zu verlieren."
"Ein Gewittersturm", dachte ich im Weitergehen, "wäre hier sicherlich herrlich. Hoffentlich erlebe ich gelegentlich einen solchen."
Einen ehrlichen, kohlrabenschwarzen Hund, der im Weg lag, beehrte ich mit folgender, spasshafter Ansprache: "Kommt dir scheinbar gänzlich unbelehrtem, unkultiviertem Burschen wirklich nicht von ferne in den Sinn, aufzustehen und mich zu begrüssen, wo du mir doch am Schritt sowie am übrigen Gehaben sofort ansehen kannst, dass ich ein Mensch bin, der volle sieben Jahre lang in Welt- und Hauptstädten lebte und während dieser Zeit aus überaus angenehmem Umgang mit ausschliesslich gebildeten und bedeutenden Leuten keine Minute, geschweige Stunde oder gar Monat und Woche lang herausgekommen ist? In welche Schule bist denn du, ruppiger Gesell, eigentlich gegangen? Wie? Nicht einmal eine Antwort gibst du mir? Bleibst ruhig liegen, schaust mich unverschämt an, zerziehst keine Miene, bist unbeweglich wie ein Monument? Welch ein Grobian!"
Tatsächlich gefiel mir jedoch der Hund in seiner treuherzigen, humorvollen Ruhe und Gelassenheit ungemein gut, und da er mich fröhlich anblinzelte, dabei aber bestimmt nicht verstand, was ich redete, so durfte ich mir herausnehmen, ihn zu schelten, was ich aber, wie aus possierlicher Redeweise zur Genüge hervorgegangen sein wird, kaum irgendwie böse gemeint haben konnte.
Beim Anblick eines höchst soigniert dahertrabenden, wackelig stolzierenden, feinen, steifen Herrn hatte ich den wehmütigen Gedanken: Ist es möglich, dass solch ein prächtig gekleideter, grandios aufgeputzter, glänzend ausstaffierter, austapezierter, ring- und schmuckbehangener, geschniegelter, gewichster Herr nicht einen Augenblick lang an vernachlässigte, kleine, arme, schlechtgekleidete, junge Geschöpfe denkt, die doch oft genug in Fetzen einhergehen, traurigen Mangel an Säuberlichkeit offenbaren und kläglich verwahrlost sind? Geniert sich der Pfau kein bisschen? Fühlt sich der Herr Erwachsene beim Anblick fleckiger, schlechtgepflegter Jugend ganz und gar nicht betroffen? Wie können erwachsene Menschen Lust zeigen, geschmückt einherzugehen, so lange es Kinder gibt, denen jeder äussere Schmuck mangelt?
Vielleicht könnte man aber mit ebensoviel Recht sagen, dass niemand ins Konzert gehen oder eine Theatervorstellung besuchen oder sonst irgendwelche Lustbarkeit geniessen sollte, solange es Strafanstalten mit unglücklichen Gefangenen in der Welt gebe. Solches geht selbstverständlich zu weit; denn wenn jemand mit Geniessen so lange warten wollte, bis er weder Armut noch Unglück mehr antreffen würde, so müsste er bis ans unausdenkbare Ende aller Tage und bis ans graue, eisigkalte, öde Ende der Welt warten, und bis dahin dürfte ihm jedwede Lebenslust gründlich vergangen sein.
Eine zerzauste, zerarbeitete, zermürbte, wankende Arbeiterin, die auffällig müde und geschwächt und trotzdem hastig daherkam, weil sie offenbar rasch noch allerlei auszurichten hatte, mahnte mich im Augenblick an verwöhnte Töchterchen oder höhere Töchter, die oft nicht zu wissen scheinen, mit was für Art von zierlicher, vornehmer Beschäftigung oder Zerstreuung sie ihren Tag zu verbringen haben, die vielleicht nie rechtschaffen müde sind, die tage- und wochenlang darüber nachdenken, wie sie sich tragen könnten, um den Glanz ihres Bildes zu erhöhen, die Zeit in Hülle und Fülle haben, umständliche Betrachtungen anzustellen, was sie bewerkstelligen sollen, damit mehr und mehr übertriebene, kränkliche Finessen ihre Person und süsses, zuckerbäckerhaftes Figürchen einhüllen.
Doch bin ich ja meistens selber ein Liebhaber und Verehrer derlei liebenswürdiger, bis ins äusserste gepflegter, mondscheinhaft zarter, schöner Mädchenpflanzen. Ein reizendes Backfischchen könnte mir beinahe befehlen, was es wollte, ich würde ihm blindlings gehorchen. Wie ist Schönheit schön und Hinreissendes hinreissend!
Wieder komme ich auf Architektur und Baukunst zu sprechen, wobei ein Stückchen oder Fleckchen Literatur zu berücksichtigen sein wird.
Vorher eine Bemerkung: Alte, edle, würdige Häuser, historische Stätten und Bauten mit billiger Blümchen- und anderer Ornamentik zu beputzen, kündigt denkbar schlechten Geschmack an. Wer dies tut, oder tun lässt, sündigt gegen den Geist des Würdigen und Schönen und verletzt die Erinnerung an unsere ebenso tapferen wie edlen Vorfahren.
Zweitens bestecke und bekränze man nie Brunnen-Architekturen mit Blumen, die an sich freilich schön, doch gewiss nicht dazu da sind, um die edle Strenge, ernsthafte Schönheit von Steinbildern zu verlarifaren und verwischen. Überhaupt kann Vorliebe für Blumen in gänzlich dumme Blumensucht ausarten. Hier wie in anderer Hinsicht suche man sich zu mässigen. Persönlichkeiten, wie Magistrate usw. können sich, falls sie so freundlich sein und dies etwa tun wollen, jederzeit autoritativen Ortes gefällig erkundigen und sich hernach gütig hübsch darnach verhalten.
Um zwei interessante Gebäulichkeiten zu erwähnen, die mich in ungewöhnlich hohem Grade fesselten, sei mitgeteilt, dass ich, meinen Weg weiter verfolgend, vor eine seltsame Kapelle kam, die ich sogleich Brentano-Kapelle nannte, weil ich sah, dass sie aus phantasieumwobener, glanzumhauchter, halb heller, halb dunkler Romantikerzeit stamme. Der grosse, wilde, stürmische Roman "Godwi" von Brentano fiel mir ein. Hohe, schlanke Bogenfenster gaben dem originellen Gebäude ein sonderbares, liebliches, zartes Ansehen und verliehen ihm den Geist der Innigkeit und einen Zauber von gedankenhaftem Leben. Feurige, tiefsinnige Landschaftsschilderungen von eben erwähntem Dichter kamen mir in Erinnerung, namentlich die Beschreibung deutscher Eichenwälder.
Bald darauf stand ich vor der Villa, genannt "Terrasse", die mich an den Maler Karl Stauffer-Bern, der hier zeitweise wohnte, und gleichzeitig an gewisse feine, vornehme Baulichkeiten mahnte, die an der Tiergartenstrasse zu Berlin stehen und um hoheitvollen, schlichtklassischen Stiles willen, den sie zum Ausdruck bringen, sympathisch und sehenswürdig sind.
Das Staufferhaus wie die Brentano-Kapelle stellten sich mir wie Denkmäler zweier streng voneinander getrennter Welten dar, die beide auf eigentümliche Art anmutig, unterhaltend und bedeutend sind: Hier die gemessene, kühle Eleganz, dort der übermütige, tiefsinnige Traum. Hier etwas Feines und Schönes, dort etwas Feines und Schönes, aber als Wesen und Bildung völlig verschieden, obwohl einander der Zeit nach nah.
Auf meinem Spaziergang will es, wie mir übrigens scheint, allmählich anfangen zu abenden. Das stille Ende, glaube ich, sei nicht mehr gar so fern.
Einige Alltäglichkeiten und Verkehrserscheinungen sind hier vielleicht ganz am Platz, nämlich etwa der Reihe nach: Eine stattliche Klavierfabrik nebst einigen andern Fabriken und Etablissementen, eine Pappelallee dicht neben einem schwärzlichen Fluss, Männer, Frauen, Kinder, elektrische Strassenbahnwagen, ihr Krächzen und der ausschauende verantwortliche Feldherr oder Führer, ein Trupp reizend gescheckter und gefleckter, blassfarbiger Kühe, Bauernfrauen auf Bauernwagen und dazu gehöriges Rädergeroll und Peitschenknallen, etliche schwerbepackte, hochaufgetürmte Lastwagen, Bierwagen mit Bierfässern, heimkehrende, aus der Fabrik hervorströmende und -brechende Arbeiter, das Überwältigende solchen Massenanblickes und -artikels und seltsame Gedanken hieraufbezüglich; Güterwagen mit Gütern vom Güterbahnhof herfahrend, ein ganzer fahrender, wandernder Zirkus mit Elefanten, Pferden, Hunden, Zebras, Giraffen, in Löwenkäfigen eingesperrten grimmigen Löwen, mit Singalesen, Indianern, Tigern, Affen und einherkriechenden Krokodilen, Seiltänzerinnen und Eisbären und all dem nötigen Reichtum an Gefolge, Dienerschaft, Artistenpack und Personal; weiter: Jungens mit hölzernen Waffen bewaffnet, die den europäischen Krieg nachahmen, indem sie sämtliche Kriegsfurien entfesseln, ein kleiner Galgenstrick, der das Lied "Hunderttausend Frösche" singt, worauf er mächtig stolz ist; ferner: Holzer und Waldmenschen mit Karren voll Holz, zwei bis drei Prachtschweine, wobei sich die allzeit lebhafte Phantasie des Beschauers die Köstlichkeit und Annehmlichkeit eines herrlich duftenden, fertig zubereiteten Schweinebratens so gierig wie möglich ausmalt, was ja verständlich ist; ein Bauernhaus mit Sinnspruch über der Einfahrt, zwei Böhminnen, Galizierinnen, Slawinnen, Wendinnen oder gar Zigeunerinnen mit roten Stiefeln, pechschwarzen Augen und dito Haar, bei welchem fremdartigen Anblick man unwillkürlich an den Gartenlaubenroman "Die Zigeunerfürstin" denkt, der zwar in Ungarn spielt, was aber kaum in Betracht fällt, oder an "Preziosa", die freilich spanischen Ursprungs ist, was aber durchaus nicht so genau genommen zu werden braucht.
Ferner an Läden: Papier-, Fleisch-, Uhren-, Schuh-, Hut-, Eisen-, Tuch-, Kolonialwaren-, Spezerei-, Galanterie-, Mercerie-, Bäcker- und Zuckerbäckerläden. Und überall, auf allen diesen Dingen, liebe Abendsonne. Ferner viel Lärm und Geräusch, Schulen und Schullehrer, letztere mit Gewicht und Würde im Gesicht, Landschaft, Luft und etliche Malerei.
Ferner nicht zu übersehen oder zu vergessen: Aufschriften und Ankündigungen, wie "Persil" oder "Maggis unübertroffene Suppenrollen" oder "Continental-Gummiabsatz enorm haltbar" oder "Grundstück zu verkaufen" oder "Die beste Milchschokolade" oder ich weiss wahrhaftig nicht, was sonst noch alles. Wollte man aufzählen, bis alles getreulich aufgezählt wäre, so käme man an kein Ende. Einsichtige fühlen und merken das.

De wandeling (8)

Zo, en nu kan ik dienstvaardig met paleizen of adellijke landhuizen aan komen zetten, en wel als volgt: ik maak flink veel ophef want met zo'n halfvervallen heerlijkheid en patriciërshuis, zo’n somber, met een park omgeven, trots ridderslot en herenhuis zoals dat hier nu opduikt, kun je goede sier maken, opzien baren, afgunst wekken, bewondering oogsten en eer inleggen.
Menig arme, fijnzinnige literator woonde met hartenlust en het grootste genoegen in een slot of burcht met hof en oprijlaan voor uiterst deftige rijtuigen, getooid met wapenschilden. Menig genotzuchtige, arme schilder droomt van tijdelijk verblijf op een heerlijk, ouderwets landgoed. Menig ontwikkeld, maar helaas klaarblijkelijk straatarm stadsmeisje denkt met weemoedige verrukking en onbaatzuchtige geestdrift aan vijvers, grotten, hoge vertrekken en draagstoelen en verbeeldt zich bediend te worden door pijlsnelle bedienden en edelmoedige ridders.
Op het herenhuis dat ik voor mij zag, d.w.z. meer eraan dan erop, was het jaartal 1709 te zien alsmede te lezen waardoor mijn interesse natuurlijk fors toenam. Met bijna aan verrukking grenzende nieuwsgierigheid keek ik als natuurvorser en oudheidkundige de dromerige, oude, merkwaardige tuin in waar ik in een bassin met een fraai klaterende fontein met gemak de meest wonderlijke, één meter lange vis bespeurde, namelijk een eenzame meerval. Net zo zag en ontdekte ik, en dat stelde ik vast met romantische gelukzaligheid, een tuinpaviljoen in Moorse of Arabische stijl, rijk beschilderd met hemelsblauw, met geheimzinnige sterren, met bruin en een ernstig, statig zwart. Met uiterst scherp inzicht had ik meteen in de gaten dat het paviljoen ongeveer in het jaar 1858 gebouwd moest zijn, een kwestie van ontleden, ontrafelen en uitsnuffelen, wat mij mogelijkerwijze het recht geeft bij gelegenheid met een behoorlijk trots gezicht en zelfbewuste trekken in de raadszaal voor een groot enthousiast publiek vol zelfvertrouwen daarover college te geven. Deze voordracht zou dan zeer waarschijnlijk in de pers vluchtig genoemd worden, wat mij vanzelfsprekend niets anders dan welkom kon zijn aangezien geregeld heel wat dingen met geen stom woord daarin genoemd worden, zoals daadwerkelijk is voorgekomen.
Terwijl ik het Perzische paviljoen zorgvuldig bestudeerde, begon ik opeens te denken: wat moet het hier 's nachts mooi zijn wanneer alles rondom, omfloerst door ondoordringbare duisternis, stil en donker en geluidloos is, er vanuit die duisternis vaag sparren oprijzen, de wandelaar bevangen is door middernachtelijke huiver, en een lamp, die zacht, geelachtig schijnsel verspreidt, nu het paviljoen binnengedragen wordt door een weelderig uitgedoste vrouw die dan, afgaand op haar eigen smaak en in een wonderlijke opwelling, op de piano, waarvan in dit geval ons tuinhuis natuurlijk voorzien diende te zijn, liederen begint te spelen waarbij zij, voor zover deze droom toegestaan is, met een verrukkelijk mooie stem zou zingen zodat je wel gedwongen was te luisteren en te dromen en met deze nachtmuziek gelukkig te zijn.
Maar het was geen middernacht en wijd en zijd waren we noch in de ridderlijke middeleeuwen, noch in het jaar vijftien- of zeventienhonderd zoveel, het was juist klaarlichte dag en bovendien een werkdag, en een groep mensen samen met één van de meest onhoffelijke, onridderlijke, barse, impertinente automobielen die ik ooit ben tegengekomen, stoorden mij midden in mijn geleerde bespiegelingen behoorlijk en slingerden mij in een handomdraai dusdanig weg uit alle poëzie over paleizen en alle dromerijen over het verleden dat ik onwillekeurig uitriep: "Het is wel ongelooflijk grof zoals men mij hier belet de scherpzinnigste studies te verrichten en me over te geven aan de nobelste overpeinzingen. Hoewel ik alle reden heb kwaad te zijn, wil ik liever zachtmoedig zijn en welgemanierd verdraagzaam; denken aan vergane schoonheid en gratie en het vage beeld van verzonken edelmoedigheid mogen dan heerlijk zijn; daarmee heb je absoluut nog geen motief om je tijdgenoten en medemensen de rug toe te keren. Je kan jezelf onmogelijk wijs maken dat je het recht hebt tegen mensen en instellingen wrok te koesteren omdat zij geen rekening houden met de stemming van iemand die de wens heeft zich te verliezen in iets historisch en abstracts."
"Een onweersstorm", dacht ik terwijl ik verder liep, "zou hier beslist heerlijk zijn. Hopelijk maak ik dat nog eens mee."
Een betrouwbare, koolravenzwarte hond die in de weg lag, vereerde ik met het volgende amusante toespraakje:
"Komt het dan werkelijk in de verste verte niet in je op, jij duidelijk totaal ongeschoolde, ongecultiveerde vlegel, om op te staan en mij te begroeten terwijl je toch direct zowel aan mijn tred als overige manier van doen kan merken dat ik een man ben die zeven volle jaren lang in wereld- en hoofdsteden gewoond heeft en gedurende die tijd geen minuut, laat staan een uur of zelfs een maand of een week lang buiten het bijzonder aangename gezelschap van uitsluitend ontwikkelde en belangrijke mensen verkeerd heeft? Op welke school heb jij dan eigenlijk gezeten, onbehouwen knul? Wat? Je geeft me niet eens antwoord? Je blijft rustig liggen, kijkt me onbeschaamd aan, vertrekt geen spier, blijft onbeweeglijk als een monument? Wat een lomperik!"
In werkelijkheid beviel deze hond met zijn trouwhartige, grappige rust en gelatenheid mij juist uitermate goed, en omdat hij vrolijk met zijn ogen naar mij knipperde maar absoluut niet begreep wat ik zei, kon ik mij permitteren hem een standje te geven, wat ik echter, zoals uit de potsierlijke manier van spreken voldoende duidelijk zal zijn, nauwelijks boos bedoeld kon hebben.
Bij de aanblik van een hoogst gesoigneerd voortdravende, wankel paraderende, chique, stramme meneer had ik de weemoedige gedachte: "Is het mogelijk dat zo'n prachtig geklede, grandioos opgepoetste, opgedofte, piekfijn verzorgde, uitgedoste, met ringen en sieraden beladen meneer geen moment aan veronachtzaamde, kleine, arme, slecht geklede, jonge schepsels denkt die toch vaak genoeg in vodden rondlopen, treurig gebrek aan netheid vertonen en beschamend verwaarloosd zijn? Geneert deze pauw zich niet een beetje? Voelt meneer de volwassene zich bij de aanblik van die vieze, slecht verzorgde jeugd dan helemaal niet geraakt? Hoe kunnen volwassen mensen er lol in hebben opgesmukt rond te lopen zolang er kinderen zijn die het aan iedere uiterlijke opsmuk ontbreekt?"
Maar misschien zou je met evenveel recht kunnen zeggen dat niemand naar een concert mag gaan of een theatervoorstelling bezoeken of wat voor vertier dan ook mag genieten zolang er strafinrichtingen met ongelukkige gevangenen op de wereld zijn. Zoiets gaat vanzelfsprekend te ver; want als iemand zolang met genieten zou wachten tot hij geen armoede en geen ellende meer aantrof, dan moest hij tot aan het onvoorstelbare einde der dagen en tot aan het grauwe, ijskoude, woeste einde van de wereld wachten en tegen die tijd zou iedere levenslust hem allang vergaan zijn.
Een afgejakkerde, afgesloofde, afgepeigerde, waggelende werkvrouw die opvallend vermoeid en verzwakt en desondanks gehaast aan kwam lopen omdat ze blijkbaar nog vlug even van alles moest doen, herinnerde me op dat moment aan verwende dochtertjes of dochters van goeden huize die vaak niet lijken te weten met wat voor elegante, verheven bezigheid of verstrooiing zij hun dag door moeten brengen, die misschien nooit echt moe zijn, die er dagen en weken lang over nadenken hoe zij zich moeten kleden om de schittering van hun verschijning te verhogen, die tijd in overvloed hebben om omslachtige bespiegelingen op touw te zetten over de vraag wat zij in het werk moeten stellen om te bereiken dat hun persoon en schattige, suikerzoete figuurtje in alsmaar meer overdreven, ziekelijke geraffineerdheden gehuld is.
Toch ben ik meestal juist zelf een aanbidder en bewonderaar van dergelijke beminnelijke, tot in de puntjes verzorgde, maneschijnachtig tedere, mooie jonge troela’s. Een aantrekkelijke bakvis zou mij bijna kunnen bevelen wat ze wilde, ik zou haar blindelings gehoorzamen. Wat is schoonheid toch schoon en het verrukkelijke toch verrukkelijk!
Ik ga weer wat over architectuur en bouwkunst vertellen, waarbij een stukje of brokje literatuur in acht genomen dient te worden.
Vooraf een opmerking: oude, waardevolle, statige huizen, historische plekken en bouwwerken opsieren met goedkope bloemetjes en andersoortige ornamentiek getuigt van uiterst slechte smaak. Wie zoiets doet of laat doen, zondigt tegen de geest van al het waardige en mooie en schendt de herinnering aan onze even dappere als edele voorvaderen.
Ten tweede moet je fonteinen nooit behangen en bekransen met bloemen, die op zich natuurlijk mooi zijn maar er beslist niet voor bedoeld zijn om de edele gestrengheid, de serieuze schoonheid van stenen beelden te verlariekoeken en te verdoezelen. Afgezien daarvan, voorliefde voor bloemen kan ontaarden in volslagen onnozele bloemenverslaving. Hierin moet je net als in andere zaken proberen matiging te betrachten. Persoonlijkheden zoals magistraten etc. kunnen te allen tijde, voor ’t geval zij zo vriendelijk zijn en dit wel willen doen, gedienstig informeren naar een geautoriseerde plek en zich vervolgens heel netjes daaraan houden.
Om twee interessante bouwsels ter sprake te brengen die mij in ongewoon hoge mate boeiden, dient meegedeeld te worden dat ik, terwijl ik verder mijn weg vervolgde, voor een merkwaardige kapel belandde die ik meteen Brentano-kapel noemde omdat ik zag dat zij stamde uit het met fantasiebeelden omgeven, met luister omfloerste, half lichte, half duistere tijdperk van de romantiek. De grandioze, wilde, onstuimige roman “Godwi” van Brentano schoot me te binnen. Hoge, slanke boogramen gaven het originele gebouw een merkwaardig, lieflijk, fragiel aanzien en verleenden het de geest van innigheid en een magie van diepzinnig leven. Vurige, diepzinnige landschapsbeschrijvingen van de zojuist genoemde dichter kwamen mij in herinnering, met name de vertelling over Duitse eikenbossen.
Spoedig daarna stond ik voor de villa genaamd “Terrasse”, die me deed denken aan de schilder Karl Stauffer-Bern die hier een tijdlang woonde, en tegelijkertijd aan bepaalde chique, voorname bouwwerken die aan de Tiergartenstrasse in Berlijn staan en die vanwege hun majesteitelijke, sober klassieke stijl die zij tot uitdrukking brengen, sympathiek en bezienswaardig zijn.
Het Stauffer-huis evenals de Brentano-kapel presenteerden zich aan mij als gedenktekens van twee streng gescheiden werelden die beide op karakteristieke wijze aantrekkelijk, onderhoudend en belangrijk zijn: hier de afgemeten, koele elegantie, daar de overmoedige, diepzinnige droom. Hier iets chics en moois, daar ook iets chics en moois maar qua aard en vorm totaal verschillend, ofschoon in de tijd gezien dicht bij elkaar gelegen.
Op mijn wandeling zal het, naar ik overigens de indruk krijg, allengs gaan avonden. Het stille einde is, geloof ik, niet zo heel ver weg meer.
Enkele alledaagsheden en verkeersfenomenen zijn hier misschien goed op hun plaats, en wel ongeveer in deze volgorde: een statige pianofabriek naast enkele andere fabrieken en bedrijven, een populierenlaan vlak langs een zwartachtige rivier, mannen, vrouwen, kinderen, elektrische tramwagons, het geknars ervan en de verantwoordelijke bevelhebber of bestuurder op de uitkijk, een groep leuk gevlekte en geplekte, flets gekleurde koeien, boerenvrouwen op boerenkarren en het daarbij behorende wielgeratel en zweepgeknal, ettelijke zwaarbepakte, hoogopgetaste vrachtkarren, bierkarren met biervaten, naar huis kerende arbeiders die de fabriek uitstromen en -zwermen, het overweldigende van zo'n massaspektakel en -artikel en merkwaardige gedachten dienaangaande; goederenkarren met goederen van het goederenstation die aan komen rijden, een heel rondtrekkend, rondreizend circus met olifanten, paarden, honden, zebra’s, giraffen, grimmige leeuwen opgesloten in leeuwenkooien, met Singalezen, Indianen, tijgers, apen en rondkruipende krokodillen, koorddanseressen en ijsberen en de godganse noodzakelijke overvloed aan gevolg, bedienden, artiestengepeupel en personeel; verder nog: jongens bewapend met houten wapens die de Europese oorlog nadoen door allemaal oorlogsverschrikkingen te ontketenen, een kleine deugniet die het lied “Honderdduizend kikkers” zingt waarop hij geweldig trots is; voor de rest: houthakkers en mannen uit het bos met karren vol hout, twee á drie prachtige varkens waarbij de immer levendige fantasie van de toeschouwer zich zo gretig mogelijk de kostelijkheid en genoeglijkheid van een heerlijk geurend, goed bereid varkensgebraad voorstelt, wat begrijpelijk is; een boerenhoeve met een zinspreuk boven de oprit, twee Boheemsen, vrouwen van Galicische, Slavische, Wendische komaf of zelfs zigeunerinnen met rode laarsjes, pikzwarte ogen en dito haar, bij de zonderlinge aanblik waarvan je onwillekeurig aan de kasteelroman “De zigeunerprinses” denkt die weliswaar in Hongarije speelt, maar wat er nauwelijks toe doet, of aan “Preciosa”, dat weliswaar van Spaanse oorsprong is, maar waarmee je het absoluut niet zo nauw hoeft te nemen.
Verder qua winkels: papier-, slagers-, klokken-, schoenen-, hoeden-, ijzer-, stoffen-, specerijen-, kruiden-, snuisterijen-, fournituren-, bakkers- en banketbakkerswinkels. En overal, op al deze dingen, de lieve avondzon. Verder veel rumoer en lawaai, scholen en schoolmeesters, de laatsten met iets gewichtigs en waardigs op hun gezicht, landschap, lucht en nogal wat schilderkunst.
Verder niet over het hoofd zien of vergeten: opschriften en aankondigingen, zoals “Persil” of “Maggi’s onovertroffen bouillonblokjes” of “Continental rubberhakken gaan langer mee” of “Grond te koop” of “De beste melkchocolade” of ik weet werkelijk niet wat verder nog allemaal. Als je ’t wilde opsommen tot echt alles trouw was opgesomd, dan kwam er geen eind aan. Verstandige lieden merken en constateren dat.

…. (klik hier om verder te lezen)

(terug naar inhoudsopgave 'Der Spaziergang')